Κατά τη διάρκεια του τελικού στο Τορίνο, η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) ανακοίνωσε ότι οι βαθμολογίες έξι επιτροπών από τον δεύτερο ημιτελικό – Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Μαυροβούνιο, Πολωνία, Ρουμανία και Σαν Μαρίνο – ακυρώθηκαν, καθώς εντοπίστηκαν «ασυνήθιστα πρότυπα ψηφοφορίας». Οι επιτροπές – από τις οποίες εντοπίστηκαν παράτυπα μοτίβα ψηφοφορίας μπλοκαρίστηκαν – τόσο από τον Β’ ημιτελικό, όσο και από τον τελικό, κάτι που όμως δεν έγινε γνωστό πριν, ούτε κατά τη διάρκεια της βραδιάς.
Οι ψήφοι τους αντικαταστάθηκαν από έναν «μέσο όρο» βασισμένο σε χώρες με παρόμοια μοτίβα ψηφοφορίας. Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς των εμπλεκόμενων χωρών αρνήθηκαν κάθε παρατυπία, ενώ υπήρξαν ακόμη και κατηγορίες για συγκάλυψη.
Η ανακοίνωση της EBU έλεγε: «Η ακεραιότητα της ψηφοφορίας, τόσο από τις εθνικές κριτικές επιτροπές σε κάθε χώρα όσο και από τους θεατές που ψηφίζουν μέσω τηλεφώνου ή SMS, είναι απαραίτητη για την επιτυχία της Eurovision. Είναι καθήκον της EBU προς όλες, ιδίως τους 40 συμμετέχοντες δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, να διασφαλίσουν ότι μπορούμε να προσφέρουμε ένα έγκυρο αποτέλεσμα στο τέλος κάθε ζωντανής εκπομπής. Οποιαδήποτε παραβίαση των κανόνων λαμβάνεται κατά συνέπεια πολύ σοβαρά».
Λίγα 24ωρα νωρίτερα η EBU είχε βγάλει κι άλλη ανακοίνωση: «Κατά την ανάλυση της ψηφοφορίας της κριτικής επιτροπής από τον πανευρωπαϊκό εταίρο ψηφοφορίας της Ευρωπαϊκής Ραδιοφωνικής Ένωσης (EBU) μετά τη δεύτερη πρόβα του Β’ Ημιτελικού του Διαγωνισμού Τραγουδιού της Eurovision 2022, εντοπίστηκαν ορισμένα παράτυπα μοτίβα ψηφοφορίας στα αποτελέσματα έξι χωρών.
Προκειμένου να συμμορφωθεί με τις Οδηγίες Ψηφοφορίας του Διαγωνισμού, η EBU συνεργάστηκε με τον εκλογικό εταίρο της για να υπολογίσει ένα υποκατάστατο συγκεντρωτικό αποτέλεσμα για κάθε ενδιαφερόμενη χώρα, τόσο για τον Β’ Ημιτελικό όσο και για τον Μεγάλο Τελικό (υπολογισμένο με βάση τα αρχεία αποτελεσμάτων άλλων χωρών με παρόμοια ψηφοφορία).
Αυτή η διαδικασία αναγνωρίστηκε από το Independent Voting Monitor. Η EBU λαμβάνει κάθε ύποπτη απόπειρα χειραγώγησης της ψηφοφορίας στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision εξαιρετικά σοβαρά και έχει το δικαίωμα να αφαιρέσει αυτές τις ψήφους σύμφωνα με τις Επίσημες Οδηγίες Ψηφοφορίας, ανεξάρτητα από το εάν αυτές οι ψήφοι είναι πιθανό να επηρεάσουν τα αποτελέσματα ή /και το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας», ανέφερε η ανακοίνωση.
Τι λέει η στατιστική
Μια νέα προσέγγιση από ερευνητές του University of Stirling χρησιμοποίησε στατιστικά μοντέλα για να επανεξετάσει το περιστατικό. Σε κάθε διαγωνισμό, οι επιτροπές των πέντε ατόμων κατατάσσουν τα τραγούδια και απονέμουν βαθμούς από το 12 έως το 1.
Η ανάλυση έδειξε ότι οι έξι επιτροπές έδωσαν συνολικά 251 βαθμούς μεταξύ τους – μόλις επτά λιγότερους από το απόλυτο (258). Η πιθανότητα ένα τέτοιο αποτέλεσμα να προκύψει τυχαία εκτιμήθηκε σε λιγότερο από 1 στις 10.000, στοιχείο που θεωρείται ισχυρή ένδειξη συντονισμένης συμπεριφοράς.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το λεγόμενο μοντέλο Bradley – Terry, ένα από τα πιο γνωστά πιθανοθεωρητικά μοντέλα με σημαντικές εφαρμογές στη Στατιστική και συγκεκριμένα στο πεδίο των συγκρίσεων, και το οποίο επιτρέπει την εκτίμηση της «δύναμης» κάθε συμμετοχής μέσω πιθανότητας σύγκρισης μεταξύ τραγουδιών. Το μοντέλο μπορεί να επεκταθεί ώστε να αναλύει ολόκληρες κατατάξεις, χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως η συνάρτηση Plackett–Luce.
Με πιο απλά λόγια, η στατιστική επιτρέπει να υπολογιστεί πόσο πιθανό είναι ένα συγκεκριμένο μοτίβο ψήφων να έχει προκύψει φυσικά ή αν υπάρχει κάποια συστηματική ευνοϊκή συσχέτιση.
Η μελέτη κατέληξε ότι η πιθανότητα «συνεργασίας» μεταξύ των έξι επιτροπών ήταν εξαιρετικά υψηλή, με πιθανότητα εμφάνισης τέτοιου αποτελέσματος περίπου 1 στις 58.000.
Η μεγάλη αλλαγή
Το σκάνδαλο του 2022 δεν έμεινε χωρίς συνέπειες. Από το 2023, η ψηφοφορία της κριτικής επιτροπής καταργήθηκε στους ημιτελικούς, γεγονός που αύξησε τη βαρύτητα του televoting στον τελικό.
Αν και επανήλθε φέτος και στους ημιτελικούς, η σύνθεσή της έχει αλλάξει: τα μέλη έχουν αυξηθεί σε επτά (από πέντε) και προέρχονται από πιο ποικιλόμορφα επαγγελματικά και πολιτισμικά υπόβαθρα, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας ενίσχυσης της διαφάνειας και της αξιοπιστίας της διαδικασίας.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, ακόμη και σε έναν μουσικό διαγωνισμό, τα δεδομένα μπορούν να αποκαλύψουν μοτίβα που το ανθρώπινο μάτι δύσκολα εντοπίζει. Και κάπως έτσι η Eurovision παραμένει – ίσως απροσδόκητα – και ένα ζωντανό εργαστήριο στατιστικής συμπεριφοράς.