Η έννοια της ευτυχίας: γιατί κυνηγάμε κάτι που δεν ξέρουμε τι είναι;- της Νίκης Καταφελή

Η κοινωνία της σύγκρισης, οι ψεύτικες ζωές των social, και η ανάγκη για αυθεντικότητα. 

Σε μια εποχή όπου η ευτυχία διαφημίζεται σαν «υποχρέωση», τρέχουμε όλοι λαχανιασμένοι πίσω από μια λέξη που έχουμε αδειάσει από περιεχόμενο. Τη ζηλεύουμε, τη διεκδικούμε, την ποστάρουμε, την αγοράζουμε σε σεμινάρια αυτοβελτίωσης και την καταναλώνουμε σε motivational quotes που γράφτηκαν για να γεμίζουν κενές ζωές με ωραίες γραμματοσειρές. Κι όμως, στην πραγματικότητα, δεν έχουμε ιδέα τι είναι. Την κυνηγάμε μόνο και μόνο επειδή όλοι γύρω μας κάνουν ότι την κατέχουν. 

Η κοινωνία της σύγκρισης: μια αθόρυβη συλλογική νεύρωση 

Η σύγχρονη κοινωνία δεν προωθεί απλώς τη σύγκριση. Τη θεωρεί επιτυχία. Αν δεν σταθούμε στο ύψος των προτύπων που η ίδια παράγει, είμαστε αποτυχημένοι. Ποιος το είπε; Κανείς. Ποιος το πίστεψε; Όλοι. 

Ζούμε μέσα σε μια ατελείωτη δημοσκόπηση αυτοαξίας: ποιος έχει περισσότερα, καλύτερα, ωραιότερα, ακριβότερα. Η πραγματική τραγωδία; Δεν συγκρινόμαστε πια με άλλους ανθρώπους, αλλά με ψηφιακές φιγούρες που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα: μοντάζ, φίλτρα, photoshop και μια αστείρευτη απελπισμένη ανάγκη να δείξουμε ότι τα καταφέραμε καλύτερα από εσάς. 

Η σύγκριση έχει γίνει το εθνικό μας σπορ. Μόνο που αντί για μετάλλια, μοιράζει υπαρξιακά κενά. 

Οι ψεύτικες ζωές των social: το μεγάλο θέατρο των “τέλειων” 

Στα social media όλοι είναι ευτυχισμένοι. Τόσο ευτυχισμένοι που σχεδόν τους λυπάσαι. Επαγγελματικά χαμόγελα, διακοπές χωρίς ιδρώτα, σώματα χωρίς κυτταρίτιδα, σχέσεις χωρίς τσακωμούς, ζωές χωρίς σκοτεινές γωνίες. Μια μόνιμη παράσταση όπου το κοινό και ο ηθοποιός είναι το ίδιο άτομο, εγκλωβισμένο στον ρόλο που του χάρισε τα περισσότερα likes. 

Η αλήθεια είναι απλή και πικρή: τα social δεν μας έκαναν πιο κοινωνικούς. Μας έκαναν πιο ανασφαλείς. Κάθε scroll, ένα χτύπημα στην αυτοεκτίμηση. Κάθε τέλεια φωτογραφία, ένας ακόμα λόγος να νιώθουμε ότι κάτι κάνουμε λάθος. Η βιομηχανία του «τέλειου» δεν παράγει ευτυχία, μα παράγει ανάγκη για περισσότερη επιβεβαίωση. 

Η νέα “θρησκεία” της Θετικότητας και η κουλτούρα της Παραγωγικότητας ως νεότερη μορφή καταπίεσης 

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, έχουμε πλέον βαφτίσει και τη θετικότητα σε νέο δόγμα. Αν δεν είσαι διαρκώς αισιόδοξος, ενεργειακός και “ευγνώμων”, είσαι προβληματικός. Αν τολμήσεις να παραδεχτείς ότι δυσκολεύεσαι, ότι κουράστηκες, ότι η ζωή σε πιέζει, αμέσως κατατάσσεσαι στους «τοξικούς». Η τοξικότητα όμως δεν βρίσκεται στις ανθρώπινες αδυναμίες, αλλά στην απαίτηση να τις κρύβουμε. Η μόνιμη χαρά έγινε κοινωνική εντολή, τόσο παράλογη όσο και επικίνδυνη. Γιατί η καταπίεση της αλήθειας δεν δημιουργεί ευτυχία. Δημιουργεί ανθρώπους που ζούνε με μάσκες, ακόμα και όταν δεν βρίσκονται σε οθόνες. 

Εκτός από τις ψεύτικες ζωές και οι ψεύτικες ψυχικές διαθέσεις, έχει επικρατήσει και μια άλλη παράνοια: η λατρεία της παραγωγικότητας. Η ιδέα ότι πρέπει να είμαστε πάντα «σε εξέλιξη», πάντα «σε βελτίωση», πάντα απασχολημένοι με κάτι. Μάθαμε να νιώθουμε ένοχοι όταν ξεκουραζόμαστε, σαν να διαπράττουμε έγκλημα απέναντι στην κοινωνική αφήγηση της συνεχούς προόδου. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι κανείς δεν μπορεί να τρέχει για (τα) πάντα χωρίς να καταρρεύσει. Η παραγωγικότητα έγινε το σύγχρονο μαστίγιο που μας κρατά σε διαρκή κίνηση, όχι προς την ευτυχία, αλλά προς την εξουθένωση. 

Η ανάγκη για αυθεντικότητα: η πιο επαναστατική πράξη της εποχής 

Μέσα σε αυτό το θορυβώδες πανηγύρι ψεύτικων εικόνων, η αυθεντικότητα μοιάζει σχεδόν παράνομη. Να είσαι ο εαυτός σου, χωρίς φίλτρα, χωρίς ψεύτικα χαμόγελα, χωρίς διαρκή αυτοπροβολή; Τολμηρό. Ριψοκίνδυνο. Αντισυστημικό. 

Η αυθεντικότητα σήμερα δεν είναι αρετή. Είναι πράξη αντίστασης. Γιατί απαιτεί να κοιτάξεις τον εαυτό σου χωρίς τα φτιασιδώματα της ψηφιακής εποχής. Απαιτεί να παραδεχτείς ότι δεν είσαι τέλειος, ότι δεν είσαι πάντα χαρούμενος, ότι δεν έχεις πάντα “την απάντηση”. Και κυρίως ότι δεν χρωστάς σε κανέναν την ευτυχία σου σε μορφή φωτογραφίας 1080×1350. 

Ίσως τελικά η ευτυχία να μην είναι κάτι που “κυνηγάμε”, αλλά κάτι που αναδύεται όταν σταματήσουμε να παίζουμε σε έναν ρόλο που δεν είναι δικός μας. Όταν πάψουμε να συγκρινόμαστε, να ποζάρουμε, να ανταγωνιζόμαστε. Όταν, επιτέλους, επιλέξουμε να είμαστε απλώς άνθρωποι και όχι διαφημίσεις του εαυτού μας. 

Κι ίσως τότε να ανακαλύψουμε πως η ευτυχία δεν ήταν ποτέ εκεί έξω. Ήταν πάντα μέσα μας, απλά είχε πνιγεί στον θόρυβο των likes.