Νέα ένταση καταγράφεται στο γεωπολιτικό σκάκι γύρω από τη Γροιλανδία, με την αναμέτρηση να μεταφέρεται πλέον ξεκάθαρα στο πεδίο της οικονομίας και του εμπορίου. Από τη μία πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ επιστρατεύει το γνώριμο όπλο των δασμών, επιχειρώντας να ασκήσει πίεση και να διαμορφώσει συσχετισμούς ισχύος. Από την άλλη, η Ευρώπη απαντά με το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα», δείχνοντας ότι είναι έτοιμη να περάσει από τη διπλωματική ρητορική σε πιο σκληρά αντίμετρα. Η Γροιλανδία, πέρα από τον γεωγραφικό και στρατηγικό της ρόλο, μετατρέπεται σε σύμβολο μιας ευρύτερης σύγκρουσης συμφερόντων, όπου η οικονομική ισχύς λειτουργεί ως βασικό εργαλείο επιρροής.
Καμία πλευρά δεν φαίνεται να μπλοφάρει. Σε μια εξαιρετικά κλιμακωτική κίνηση στο πλαίσιο της επιδίωξής του για τη Γροιλανδία, ο Τραμπ ανακοίνωσε το Σάββατο ότι από την 1η Φεβρουαρίου θα επιβληθούν δασμοί 10% σε προϊόντα από τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το ποσοστό θα αυξηθεί στο 25% αν δεν επιτευχθεί συμφωνία έως την 1η Ιουνίου.
Η ανακοίνωση προκάλεσε έκτακτη σύσκεψη ευρωπαϊκών κυβερνήσεων την Κυριακή. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν φέρεται να ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενεργοποιήσει το λεγόμενο «αντι-εξαναγκαστικό εργαλείο» – το αποκαλούμενο και «εμπορικό μπαζούκα». Το εργαλείο αυτό θα μπορούσε, μεταξύ άλλων, να περιορίσει την πρόσβαση αμερικανικών επιχειρήσεων στις αγορές της ΕΕ ή να επιβάλει ελέγχους στις εξαγωγές.
Η Κομισιόν δείχνει δεκτική και υποστηρίζει πως ακόμη και μετά την υπογραφή συμφωνίας ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες όλα τα «εργαλεία» και τα «όπλα» της Ένωσης είναι απολύτως ενεργά και διαθέσιμα. Το «εμπορικό μπαζούκα» σχεδιάστηκε κυρίως με χώρες όπως η Κίνα κατά νου – όχι με συμμάχους όπως οι ΗΠΑ, αλλά αυτό είναι πιθανό να αλλάξει από την στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει κανένα πρόβλημα να στρέψει το δικό του όπλο των δασμών ακόμη και ενάντια στους πλέον στενούς συμμάχους των ΗΠΑ.
Παράλληλα, η ΕΕ εξετάζει την επιβολή δασμών-αντιποίνων ύψους 93 δισ. ευρώ (108 δισ. δολάρια) κατά των ΗΠΑ, που είχαν ανακοινωθεί στο παρελθόν αλλά «πάγωσαν» όταν Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον κατέληξαν σε προσωρινή εμπορική εκεχειρία τον Ιούλιο του περασμένου έτους.
Από τις πρώτες αντιδράσεις, φαίνεται ότι ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι διατεθειμένοι να παίξουν σκληρό παιχνίδι. Για τις επιχειρήσεις, οι εξελίξεις σημαίνουν μια νέα περίοδο αβεβαιότητας γύρω από επενδύσεις και εξαγωγές προς τις ΗΠΑ. Αυτή η αβεβαιότητα οδήγησε ήδη πολλές αμερικανικές εταιρείες να «παγώσουν» προσλήψεις το 2025, αναζητώντας σαφήνεια εν μέσω της άνευ προηγουμένου αλληλουχίας απειλών και αναδιπλώσεων του Τραμπ στο μέτωπο των δασμών.
Εκτιμήσεις ειδικών αναφέρουν ότι οι αυξημένοι δασμοί θα αφαιρέσουν περίπου 0,25 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ της Ευρώπης φέτος. Η Ευρώπη παραμένει εξαρτημένη από τις ΗΠΑ, τόσο οικονομικά όσο και από πλευράς ασφάλειας και δεδομένα ο Αμερικανός Πρόεδρος θα επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί ακόμη και εκτός ορίων ή κανόνων την συγκεκριμένη εξάρτηση.
Οικονομικό πλήγμα και για τους δύο
Η ενεργοποίηση του «εμπορικού μπαζούκα» – που θα μπορούσε να αναστείλει άδειες αμερικανικών εταιρειών ή να φορολογήσει αμερικανικές υπηρεσίες – ενδέχεται να απαιτήσει μήνες. Οι τελευταίες απειλές του Τραμπ κινδυνεύουν να τινάξουν στον αέρα τις εμπορικές ρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί με το Ηνωμένο Βασίλειο και την ΕΕ το περασμένο καλοκαίρι, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις σχέσεις με τους στενότερους συμμάχους της Αμερικής.
Η ΕΕ εφάρμοσε τη συμφωνία με την κυβέρνηση Τραμπ, αλλά δεν την έχει ακόμη κυρώσει. Παρότι ορισμένοι ηγέτες – όπως ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς – τη στήριξαν για να αποφευχθεί κλιμάκωση, πολλοί Ευρωπαίοι την είχαν επικρίνει εξαρχής. Η τελευταία κίνηση Τραμπ επαναφέρει την αβεβαιότητα.
Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΕΛΚ, έγραψε στο X ότι «υπό το φως των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, η έγκριση συμφωνίας ΕΕ–ΗΠΑ δεν είναι δυνατή σε αυτή τη φάση».
Το 2024, οι εμπορικές συναλλαγές ΗΠΑ–Γερμανίας ανήλθαν σε 236 δισ. δολάρια, ενώ ακολούθησαν το Ηνωμένο Βασίλειο με 147,7 δισ., η Ολλανδία με 122,27 δισ. και η Γαλλία με 103 δισ., σύμφωνα με την απογραφή των ΗΠΑ.
Αφήνοντας την Αμερική πίσω
Ένας άμεσος δασμός 10% δεν θα πλήξει τόσο όσο οι μακροπρόθεσμες συνέπειες μιας διαρκώς τεταμένης σχέσης με τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ.
Η αβεβαιότητα – αν ο Τραμπ θα κλιμακώσει ή θα υποχωρήσει – είναι αυτή που ωθεί τους εταίρους να απομακρύνονται στρατηγικά από την αμερικανική αγορά. Η αβεβαιότητα είναι εχθρός της ανάπτυξης, και οι αποφάσεις αυτές καθίστανται εν μέρει μη αναστρέψιμες, καθώς η εμπιστοσύνη διαβρώνεται ακόμη και μετά από αλλαγή Προέδρου.
Οι μεγαλύτεροι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ ενισχύουν ήδη τις σχέσεις τους αλλού. Ο Καναδάς ανακοίνωσε «στρατηγική εταιρική σχέση» με την Κίνα, ενώ η ΕΕ κατέληξε σε συμφωνία με τη Mercosur, ολοκληρώνοντας 25 χρόνια διαπραγματεύσεων.
Το πραγματικό κόστος των εμπορικών συγκρούσεων δεν είναι οι δασμοί που αλλάζουν από μέρα σε μέρα. Είναι τα εργοστάσια που δεν χτίστηκαν ποτέ, επειδή οι εταιρείες δεν είχαν την απαιτούμενη βεβαιότητα για να επενδύσουν.
