Η Εκμετάλλευση Της Εργασίας Στις Σύγχρονες Δυτικές Κοινωνίες- της Μαρίας Ιωάννου

Πως η η εργασία στις μέρες μας παράγει την εκμετάλλευση

 

Αν κάποιος πιστευει ότι στις σύγχρονες δυτικές “πολιτισμένες” κοινωνίες, η εκμετάλλευση της εργασίας εξαφανίστηκε πλανάται. Απλώς έμαθε να μιλά τη γλώσσα της προόδου. Πίσω από όρους όπως «ευελιξία», «καινοτομία» και «ατομική εξέλιξη», κρύβεται μια παλιά, γνώριμη σχέση εξουσίας: τα αφεντικά εξακολουθούν να συσσωρεύουν πλούτο από την εργασία των πολλών.

Η εκμετάλλευση δεν είναι η εξαίρεση του συστήματος, αλλά ο κανόνας του.

Το κυρίαρχο αφήγημα θέλει τον μισθό να αποτελεί δίκαιη ανταμοιβή. Στην πραγματικότητα, όμως, ο μισθός λειτουργεί ως όριο επιβίωσης. Ο εργαζόμενος παράγει περισσότερη αξία από αυτήν που του επιστρέφεται — και αυτή η διαφορά, η υπεραξία, αποτελεί τη βάση του καπιταλιστικού κέρδους.

Όσο κι αν επιχειρείται να παρουσιαστεί αυτή η σχέση ως ουδέτερη ή «αναπόφευκτη», πρόκειται για μια βαθιά πολιτική επιλογή: η εργασία υποτιμάται συστηματικά, ώστε το κεφάλαιο να μεγιστοποιεί τα οφέλη του.

Η διάλυση των σταθερών εργασιακών σχέσεων δεν είναι τυχαία. Η ευέλικτη εργασία, οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου κλπ αποτελούν βασικά εργαλεία πειθάρχησης. Ο εργαζόμενος καλείται να είναι συνεχώς διαθέσιμος, παραγωγικός και «ευγνώμων», χωρίς καμία ουσιαστική ασφάλεια.

Η αβεβαιότητα δεν είναι παρενέργεια του συστήματος.Είναι μηχανισμός ελέγχου. Όταν ο φόβος της ανεργίας γίνεται μόνιμος, η διεκδίκηση καλύτερων συνθηκών μετατρέπεται σε πολυτέλεια.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει η ιδεολογία της ατομικής ευθύνης η οποία καλιεργείται. Αν δεν τα καταφέρνεις, φταις εσύ. Αν εξαντλείσαι, δεν προσπαθείς αρκετά. Το σύστημα αποποιείται κάθε ευθύνη και μετατρέπει τα δομικά προβλήματα σε προσωπικά ελλείμματα.

Έτσι, η συλλογική εμπειρία της εκμετάλλευσης αποσπάται από το κοινωνικό της πλαίσιο και η αντίσταση αποδυναμώνεται πριν καν εκφραστεί.

Η έννοια της αποξένωσης περιγράφει με ακρίβεια τη σύγχρονη εργασιακή πραγματικότητα. Ο εργαζόμενος δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του ούτε στο προϊόν της δουλειάς του ούτε στο νόημά της. Η εργασία παύει να είναι δημιουργία και μετατρέπεται σε εξαναγκασμό.

Η ψυχολογική φθορά, η εξουθένωση και η διάχυτη ματαιότητα δεν είναι ατομικές αδυναμίες, αλλά κοινωνικά συμπτώματα πλέον.

Σε μια εποχή όπου η εργασία απορρυθμίζεται και η ανισότητα βαθαίνει, το ερώτημα δεν είναι αν η εκμετάλλευση υπάρχει, αλλά πόσο ακόμη θα γίνεται ανεκτή.

Η οικονομία των ψηφιακών πλατφορμών αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εργαζόμενοι σε υπηρεσίες διανομής, μεταφορών ή ψηφιακής μικροεργασίας παρουσιάζονται ως «συνεργάτες» ή «αυτοαπασχολούμενοι», στερούμενοι βασικών εργασιακών δικαιωμάτων, όπως σταθερό εισόδημα, άδειες ή κοινωνική ασφάλιση. Το επιχειρηματικό ρίσκο μεταφέρεται πλήρως στον εργαζόμενο, ενώ οι εταιρείες αποκομίζουν κέρδη χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις.

Παράλληλα, η αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων και ο περιορισμός της συνδικαλιστικής δράσης σε πολλές δυτικές χώρες έχουν οδηγήσει σε συστηματική συμπίεση των μισθών. Η αύξηση του κόστους ζωής ιδίως σε στέγαση, ενέργεια και βασικά αγαθά δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση των αποδοχών, με αποτέλεσμα τη διεύρυνση της κοινωνικής ανισότητας.

Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι ομάδες όπως οι νέοι εργαζόμενοι, οι μετανάστες και οι γυναίκες, που συχνά εγκλωβίζονται σε χαμηλά αμειβόμενες και επισφαλείς θέσεις. Η εκμετάλλευση εδώ δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά καθημερινή εμπειρία ανασφάλειας και κοινωνικού αποκλεισμού.

Οι εξελίξεις αυτές δεν αποτελούν παρεκκλίσεις, αλλά λογικές συνέπειες ενός οικονομικού μοντέλου που θέτει το κέρδος πάνω από τις κοινωνικές ανάγκες και την ανθρώπινη ζωή.

Η εκμετάλλευση δεν πρόκειται να περιοριστεί με ηθικές εκκλήσεις ή ατομικές στρατηγικές επιβίωσης. Απαιτείται συλλογική συνείδηση και πολιτική σύγκρουση.