Η Επανάσταση της Γκρίζας Ζώνης: Διεκδικώντας το Δικαίωμα στον Έρωτα μετά τα 75- της Νίκης Καταφελή

Στην εποχή που ο έρωτας έχει ποσοτικοποιηθεί σε αλγόριθμους, pixels και βιαστικά «swipes» σε φωτισμένες οθόνες κινητών, υπάρχει ένα παράλληλο σύμπαν όπου το φλερτ παραμένει πεισματικά αναλογικό, σωματικό και απροσδόκητα έντονο. Μακριά από το ψηφιακό βουητό του Tinder και του Bumble, στα εντευκτήρια των Κέντρων Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ) της χώρας, συντελείται μια πραγματική επανάσταση. Εκεί, η τρίτη ηλικία δεν αποσύρεται. Αντιθέτως, διεκδικεί το αναφαίρετο δικαίωμα στην ανθρώπινη επαφή, αποδεικνύοντας πως η καρδιά δεν βγαίνει ποτέ στη σύνταξη.

Η μυθολογία της «Αφυλικής» Γηρατειάς

Η σύγχρονη κοινωνία τείνει να απογυμνώνει την τρίτη ηλικία από την ερωτική της ταυτότητα. Στο συλλογικό ασυνείδητο, οι ηλικιωμένοι είναι φιγούρες «χαριτωμένες», «σοφές» ή «ανήμπορες», ταγμένες αποκλειστικά στη φροντίδα των εγγονιών και τη διαχείριση προβλημάτων υγείας. Αυτή η στερεοτυπική προσέγγιση αγνοεί μια θεμελιώδη αλήθεια: η ανάγκη για συντροφικότητα, το καρδιοχτύπι και η επιβεβαίωση δεν έχουν ημερομηνία λήξης.

Τα ΚΑΠΗ, λοιπόν, λειτουργούν ως το «Tinder» της γενιάς που δεν έμαθε ποτέ να χρησιμοποιεί smartphones. Είναι οι κοινωνικοί υποδοχείς όπου η μοναξιά, ο μεγαλύτερος εχθρός μετά τα 75, μετατρέπεται σε κινητήριο δύναμη για κοινωνικοποίηση και, συχνά, για έρωτα. Εδώ, το προφίλ του χρήστη δεν κρίνεται από μια φιλτραρισμένη φωτογραφία, αλλά από την καθαρότητα του βλέμματος, την ευγένεια της χειρονομίας και, ίσως, από το πόσο καλοσιδερωμένο είναι το πουκάμισο την Κυριακή το πρωί.

Ο Κώδικας του Αναλογικού Φλερτ

Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά τις δυναμικές μέσα σε μια αίθουσα ΚΑΠΗ, θα διακρίνει έναν ολόκληρο κώδικα επικοινωνίας που θυμίζει εφηβικό προαύλιο, αλλά με την βαρύτητα της εμπειρίας. Οι μικρο-ίντριγκες είναι καθημερινότητα. Το κερασμένο καφεδάκι, η «τυχαία» επιλογή της διπλανής καρέκλας, ή το σπιτικό κέικ που φτιάχτηκε «για την παρέα» αλλά προορίζεται για έναν συγκεκριμένο αποδέκτη, αποτελούν τα σύγχρονα βέλη του έρωτα.

Σε αντίθεση με τη νεανική ορμή, το φλερτ εδώ έχει άλλες προτεραιότητες. Η εξωτερική εμφάνιση μετράει, αλλά η «προίκα» της τρίτης ηλικίας μετριέται σε υγεία, πνευματική διαύγεια και, κυρίως, σε χαρακτήρα. Η αναζήτηση δεν αφορά πλέον το πάθος που θα κάψει τα πάντα στο πέρασμά του, αλλά τη συντροφικότητα που θα ζεστάνει τα κρύα απογεύματα. Είναι ένας έρωτας πραγματιστικός, αλλά όχι λιγότερο ρομαντικός.

Το «Σαφάρι» των Εκδρομών

Αν το εντευκτήριο είναι το μέρος της γνωριμίας, οι οργανωμένες εκδρομές είναι το πεδίο της μάχης και της αποπλάνησης. Στα πούλμαν που διασχίζουν την ελληνική επαρχία με προορισμό τα Λουτρά Πόζαρ ή την Αιδηψό, παίζονται τα μεγαλύτερα ερωτικά δράματα. Η χωροταξία του λεωφορείου είναι ύψιστης στρατηγικής σημασίας. Το ποιος θα κάτσει με ποιον δεν είναι ποτέ τυχαίο.

Στις εκδρομές αυτές, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα της γειτονιάς και των παιδιών, οι ηλικιωμένοι απελευθερώνονται. Εκεί γεννιούνται οι ζήλιες…

-Ποια χόρεψε τσάμικο με τον χήρο από τα Πατήσια;

-Ποιος κέρασε κρασί την κυρία Ελένη;

Οι μικρο-παρεξηγήσεις και τα «πηγαδάκια» που σχηματίζονται, αποκαλύπτουν μια ζωντάνια που η κοινωνία αρνείται να δει. Είναι, ουσιαστικά, μια καθυστερημένη εφηβεία, βιωμένη με την επίγνωση ότι ο χρόνος είναι πολύτιμος και δεν πρέπει να σπαταλιέται.

«Ρωμαίοι και Ιουλιέτες», ετών…80!

Ωστόσο, το τοπίο δεν είναι πάντα ρόδινο. Ο έρωτας στην τρίτη ηλικία συχνά σκοντάφτει σε ένα τεράστιο ταμπού: την οικογένεια. Πολλά ζευγάρια αναγκάζονται να ζουν τον έρωτά τους κρυφά, σαν παράνομοι εραστές, όχι λόγω συζυγικών δεσμεύσεων, αλλά λόγω του φόβου της κριτικής από τα παιδιά και τα εγγόνια τους.

Η φράση: «τώρα στα γεράματα, τι τα θες αυτά;», ηχεί ως καταδικαστική απόφαση. Πίσω από αυτή την αντίδραση κρύβεται συχνά ένας εγωισμός των νεότερων, που δυσκολεύονται να αποδεχτούν τους γονείς τους ως σεξουαλικά ή συναισθηματικά όντα, αλλά και πρακτικά ζητήματα, όπως ο φόβος για την περιουσία και την κληρονομιά.

Δημιουργείται, συνεπώς, το φαινόμενο των «κρυφών σχέσεων». Ηλικιωμένοι που συναντιούνται σε πάρκα μακριά από τη γειτονιά τους, που μιλούν ψιθυριστά στο τηλέφωνο σαν έφηβοι που φοβούνται μην τους ακούσουν οι γονείς, ή που παρουσιάζουν τον σύντροφό τους απλώς ως «έναν φίλο από το ΚΑΠΗ». Αυτή η μυστικότητα προσδίδει μεν μια γοητεία, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζει τη σκληρή πραγματικότητα: η κοινωνία μας δεν είναι ακόμη έτοιμη να αποδεχτεί πλήρως το δικαίωμα των ηλικιωμένων στην προσωπική ευτυχία.

Ένας Ύμνος στη Ζωή

Το ΚΑΠΗ, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένας χώρος ιατρικής φροντίδας και δημιουργικής απασχόλησης. Είναι μια δεξαμενή συναισθημάτων, ένα πεδίο κοινωνικών ζυμώσεων και, ναι, μια πλατφόρμα γνωριμιών πιο αποτελεσματική από οποιονδήποτε αλγόριθμο.

Οι σχέσεις που γεννιούνται εκεί είναι η πιο τρανή απόδειξη της ανθρώπινης ανθεκτικότητας. Είναι η απόδειξη ότι ο έρωτας, ή έστω η βαθιά ανάγκη να κρατάς ένα άλλο χέρι, δεν γερνάει. Αλλάζει μορφή, ωριμάζει, γίνεται πιο ήπιος και ίσως πιο ουσιαστικός, αλλά δεν πεθαίνει παρά μόνο όταν πεθάνουμε εμείς.

Την επόμενη φορά που θα δείτε μια ομάδα ηλικιωμένων να επιβιβάζεται σε ένα πούλμαν ή να πίνει καφέ σε ένα εντευκτήριο, μην προσπεράσετε με συγκατάβαση. Εκεί μέσα, ανάμεσα στις μετρήσεις πίεσης και τις συνταγές μαγειρικής, εκτυλίσσονται ιστορίες πάθους, απογοήτευσης και ελπίδας που θα ζήλευε και το πιο καλογραμμένο σενάριο του Netflix. Γιατί τελικά, το Tinder της τρίτης ηλικίας δεν χρειάζεται WiFi. Χρειάζεται μόνο μια ανοιχτή καρδιά και το θάρρος να πεις «ναι» στη ζωή, ακόμα και στο 90ο λεπτό του αγώνα.