Iatria: Από το Μόντρεαλ στη Μεγάλη Ελλάδα — Η φωνή που ανασταίνει το Griko και το Grecanico

Αυτό επιχειρεί με το όνομα Iatria, μέσα από το άλμπουμ της «Aionia», η Alessandra Talarico, η καλλιτέχνιδα που έχει μεν ως βάση το Μόντρεαλ, αλλά επισκέπτεται συνεχώς Ελλάδα και Καλαβρία.

Το «Aionia» είναι μια επιστροφή. Όχι σε έναν τόπο με τη στενή έννοια, αλλά σε μια μνήμη που απλώνεται από την Ελλάδα ως την Καλαβρία, από τη Magna Graecia ως τη σημερινή διασπορά, από τις πρώτες ελληνικές αποικίες στη νότια Ιταλία και τη Σικελία το 800 π.Χ ως τα μικρά χωριά όπου ακόμη επιβιώνουν, με δυσκολία αλλά και πείσμα, οι ελληνόφωνες διάλεκτοι Griko και Grecanico.

«Αυτό που με γοήτευσε δεν ήταν απλώς η γλώσσα, αλλά οι άνθρωποι πίσω από αυτήν», λέει η ίδια. Στους στίχους αυτούς αναγνώρισε κάτι δικό της. Ως άνθρωπος της διασποράς, που μεγάλωσε μακριά από τους τόπους των ριζών της, ένιωσε άμεσα την ανάγκη επανασύνδεσης. Η αγάπη των Griko ποιητών για την κληρονομιά τους τής θύμισε τη δική της επιθυμία να καταλάβει καλύτερα την ελληνική και καλαβρέζικη πλευρά της οικογενειακής της ιστορίας.

Δείτε ΕΔΩ το άλμπουμ της Iatria με τίτλο «Aionia»

Από εκεί άρχισε μια μεγάλη αναζήτηση. Διάβασε για τη Grecìa Salentina, για την Area Grecanica της Καλαβρίας, για τις κοινότητες που κράτησαν ζωντανές τις ελληνόφωνες διαλέκτους μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι γλώσσες, οι πολιτισμοί και οι αυτοκρατορίες διαδέχθηκαν η μία την άλλη. Το Griko έγινε η πρώτη πόρτα προς αυτόν τον κόσμο και, όπως λέει η ίδια, ήταν φυσικό να βρει θέση στο «Aionia».

Ο τίτλος έχει τη δική του σημασία. «Aionia» είναι η ελληνική λέξη για το «αιώνια». Το τραγούδι, όμως, είναι στα Griko. Η επιλογή δημιουργεί μια γέφυρα ανάμεσα στην ελληνική γλώσσα του σήμερα και σε μια ελληνική διάλεκτο που επέζησε επί αιώνες στη νότια Ιταλία. Για την Talarico, αυτή η γέφυρα έχει βαθιά προσωπικό νόημα. Από τη μία, η μητρική της ελληνική καταγωγή. Από την άλλη, η Καλαβρία του πατέρα της, ένας τόπος σφραγισμένος από τη Magna Graecia, τη Μεγάλη Ελλάδα, το μεγάλο ιστορικό αποτύπωμα των Ελλήνων στη νότια Ιταλία και τη Σικελία.

Αυτό είναι ίσως και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας της. Η Iatria δεν παρουσιάζεται ως ειδικός ούτε ως «σωτήρας» μιας γλώσσας. Επιμένει ότι μαθαίνει ακόμη. Ότι βρίσκεται σε μια προσωπική διαδρομή επανασύνδεσης. Ότι αν το έργο της καταφέρει να κάνει έστω και έναν άνθρωπο της διασποράς να αναρωτηθεί για τη δική του ιστορία, θα έχει αξία.

Η ιστορία αυτή ξεκινά από τις πρώτες ελληνικές αποικίες στη Μεσόγειο και φτάνει μέχρι τους σημερινούς ανθρώπους που προσπαθούν να σώσουν μια γλωσσική και πολιτισμική κληρονομιά τριών χιλιάδων χρόνων. Στα χωριά του Σαλέντο και της Καλαβρίας, οι ελληνόφωνες παραδόσεις έγιναν για γενιές τρόπος μνήμης. Σήμερα, νέοι άνθρωποι, μουσικοί, ερευνητές, δάσκαλοι, μέλη της διασποράς και απόγονοι αυτών των κοινοτήτων αναζητούν νέους δρόμους για να τις κρατήσουν ζωντανές.

Η Iatria ανήκει σε αυτή τη νέα γενιά, με τον δικό της τρόπο. Βλέπει την κληρονομιά ως κάτι που περνά από χέρι σε χέρι, από φωνή σε φωνή, από γλώσσα σε γλώσσα. «Το γεγονός ότι κάποιος από μια νεότερη γενιά μπορεί ακόμη να μάθει αυτές τις διαλέκτους, να τις τραγουδήσει και να τις συστήσει σε νέο κοινό, μου θυμίζει ότι η κληρονομιά δεν είναι μόνο κάτι που κληρονομούμε· είναι κάτι που επιλέγουμε ενεργά να μεταφέρουμε μπροστά», λέει.

Αυτή η φράση συνοψίζει και τη μουσική της πρόταση. Στο «Aionia», τα Griko και τα Grecanico συναντούν τον σύγχρονο ηλεκτρονικό ήχο. Η προσέγγιση ήρθε έπειτα από μελέτη και εσωτερική επεξεργασία. Η ίδια είχε ήδη αφιερώσει χρόνο στο διάβασμα, στην ακρόαση, στην κατανόηση της ιστορίας αυτών των κοινοτήτων. Μέσα από την ηλεκτρονική μουσική θέλησε να φέρει αυτές τις διαλέκτους σε ένα κοινό που πιθανότατα δεν θα τις συναντούσε με άλλον τρόπο.

Η παραγωγή ακολουθεί την ίδια ιδέα της γέφυρας. Δίπλα στα ηλεκτρονικά στοιχεία, η Iatria ενσωμάτωσε ζωντανά ηχογραφημένα όργανα, όπως φλάουτο και τσέλο. Έτσι, ο ήχος αποκτά και σύγχρονη υφή και οργανική ζεστασιά. Η ίδια περιγράφει την ενορχήστρωση σαν αντανάκλαση του νοήματος του έργου: σεβασμός στο παρελθόν και αναζήτηση νέων δρόμων για να περάσει στο μέλλον.

Το Μόντρεαλ έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο σε αυτή τη διαδρομή. Η πόλη, με το πολυπολιτισμικό της περιβάλλον, της έδωσε χώρο να δημιουργήσει, αλλά και απόσταση για να δει καθαρότερα από πού έρχεται. Παρότι ζει στον Καναδά, ταξίδευε συχνά στην Ελλάδα και την Καλαβρία. Κάθε επιστροφή, λέει, της έδινε ένα αίσθημα οικειότητας, γαλήνης και ανήκειν. Και κάθε επιστροφή στο Μόντρεαλ δυνάμωνε την ανάγκη να μάθει περισσότερα για την ιστορία, τη μουσική και τις γλώσσες αυτών των τόπων.

Η μουσική έγινε ο τρόπος της να κουβαλά την ταυτότητά της όπου κι αν βρίσκεται. Άκουγε ελληνική και ιταλική μουσική, βυθιζόταν στις γλώσσες, αναζητούσε τις συνδέσεις και σταδιακά άρχισε να δημιουργεί δικό της υλικό εμπνευσμένο από αυτή την κληρονομιά. «Το σπίτι δεν είναι μόνο ένας τόπος στον οποίο επιστρέφεις, αλλά κάτι που κουβαλάς μέσα σου», λέει. Για εκείνη, η μουσική, η γλώσσα και ο πολιτισμός έγιναν καθημερινός τρόπος διατήρησης αυτής της σχέσης.

Το «Aionia» είναι και μια πρόσκληση. Μια πρόσκληση να ακουστούν ξανά γλώσσες που κινδυνεύουν να περιοριστούν σε λίγους ομιλητές, σε αρχεία, σε ερευνητικά προγράμματα ή σε τοπικές πρωτοβουλίες. Η Iatria πιστεύει ότι η σύγχρονη μουσική μπορεί να βοηθήσει πραγματικά σε αυτή την προσπάθεια. Το τραγούδι της αποτελεί την πρώτη δημόσια έκφραση του πάθους της για την ελληνική κληρονομιά της νότιας Ιταλίας.

Το επόμενο βήμα της στρέφεται ακόμη περισσότερο προς το Grecanico, την ελληνική διάλεκτο της Καλαβρίας. Όσο συνεχίζει να μαθαίνει, θέλει η μελλοντική μουσική της να αντανακλά αυτή τη διαδρομή, τιμώντας τη γλώσσα, την ιστορία και τις κοινότητες που τη διατήρησαν για γενιές. Παράλληλα, μοιράζεται όσα μαθαίνει, χωρίς να παρουσιάζεται ως ειδικός. Προτιμά να μιλά ως άνθρωπος που επανασυνδέεται με τις ρίζες του.

«Αν αυτό που μοιράζομαι ενθαρρύνει έστω και ένα άλλο μέλος της διασποράς να γίνει περίεργο για τη δική του ιστορία, τότε θα άξιζε», λέει. Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, η Iatria βλέπει τις γλώσσες, τις παραδόσεις και τις ιστορίες ως κομμάτια της ταυτότητας που αξίζει να ξαναπιάσουμε με τρυφερότητα και συνέπεια.

Και κάπως έτσι, το «Aionia» αποκτά τον πλήρη συμβολισμό του. Μια νέα καλλιτέχνιδα, από το Μόντρεαλ, με ρίζες στην Ελλάδα και την Καλαβρία, παίρνει μια παλιά γλώσσα και την αφήνει να ακουστεί μέσα σε έναν σημερινό ήχο. Από τη Magna Graecia έως τις πλατφόρμες της σύγχρονης μουσικής, από τα χωριά της νότιας Ιταλίας έως τη διασπορά του Καναδά, η ίδια διαδρομή συνεχίζεται: οι άνθρωποι αναζητούν τις ρίζες τους, τις τραγουδούν και τις μεταφέρουν λίγο πιο πέρα.

Η Iatria ελπίζει να αφιερώσει τη ζωή της σε αυτή την προσπάθεια. Κάθε άνθρωπος που ξαναβρίσκει τις ρίζες του, πιστεύει, βοηθά αυτή την κληρονομιά να παραμείνει ζωντανή. Το «Aionia» είναι το πρώτο της δημόσιο βήμα σε αυτή τη διαδρομή. Ένα τραγούδι για τη μνήμη, την καταγωγή και τη συνέχεια. Ένα τραγούδι για όσα έρχονται από πολύ παλιά και εξακολουθούν να ζητούν φωνή.