Δικαστική προσφυγή κατά των TikTok και Meta κατέθεσαν γονείς στην Ιταλία, υποστηρίζοντας ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών συνέβαλαν στη δημιουργία ενός επιβλαβούς περιβάλλοντος για την κόρη τους, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 12 ετών.
Η τραγωδία της οικογένειας από την πόλη Άστι της βόρειας Ιταλίας βρίσκεται στο επίκεντρο μιας από τις σημαντικότερες δικαστικές υποθέσεις που έχουν κινηθεί στη χώρα εναντίον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Μετά τον θάνατο της κόρης τους, οι γονείς κατάφεραν να αποκτήσουν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές συσκευές της και διαπίστωσαν ότι η Ροσέλα χρησιμοποιούσε τα κοινωνικά δίκτυα πολύ περισσότερο απ’ όσο γνώριζαν. Ανάμεσα στα ευρήματα ήταν και ένας μυστικός λογαριασμός στο Instagram με το όνομα «Just a dead pers0n» («Απλώς ένας νεκρός άνθρωπος»), όπου το γράμμα «ο» είχε αντικατασταθεί από τον αριθμό μηδέν.
Σύμφωνα με τους γονείς, τον Σεπτέμβριο του 2023 η Ροσέλα άρχισε να αναζητά περιεχόμενο σχετικό με την κατάθλιψη, το οποίο αντανακλούσε τα συναισθήματά της. Όπως υποστηρίζουν, οι αλγόριθμοι των πλατφορμών συνέχισαν να της προτείνουν παρόμοιο υλικό, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που ενίσχυσε την ψυχική της επιβάρυνση.
«Κάποια στιγμή ήταν σαν (το περιεχόμενο αυτό) να απέκτησε δική του ζωή. Μεγάλωνε διαρκώς μέχρι που κάλυψε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, το φωτεινό κομμάτι του χαρακτήρα της», δήλωσε η μητέρα της στο Reuters.
Η οικογένεια συγκαταλέγεται ανάμεσα σε αρκετές ιταλικές οικογένειες που έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη κατά της Meta, ιδιοκτήτριας των Facebook και Instagram, και της TikTok. Πρόκειται για την πρώτη συλλογική αγωγή στην Ιταλία που αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων.
Οι ενάγοντες ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες και μεγαλύτερη ενημέρωση των οικογενειών για τους πιθανούς κινδύνους.
Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες και μιλά για τους «Teen Accounts»
Από την πλευρά της, η Meta απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι οι υπηρεσίες της βλάπτουν τους νέους. Εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε ότι η προστασία των εφήβων αποτελεί προτεραιότητα και αναφέρθηκε στους ειδικούς λογαριασμούς «Teen Accounts» και στις ενσωματωμένες δικλίδες ασφαλείας.
«Γνωρίζουμε ότι οι γονείς ανησυχούν για την ασφάλεια των παιδιών τους στο διαδίκτυο και γι’ αυτό συνεχίζουμε να προχωρούμε σε αλλαγές που ενισχύουν την προστασία των εφήβων», ανέφερε η εταιρεία.
Αντίστοιχα, η TikTok υποστηρίζει ότι εφαρμόζει αυστηρά τους κανόνες της για την προστασία της ψυχικής υγείας των χρηστών και ότι αφαιρεί περισσότερο από το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει τις σχετικές πολιτικές.
Η εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι επενδύει σε μηχανισμούς που διαφοροποιούν το προτεινόμενο περιεχόμενο, αποκλείουν δυνητικά επικίνδυνες αναζητήσεις και συνδέουν ευάλωτους χρήστες με υπηρεσίες υποστήριξης και γραμμές πρόληψης αυτοκτονιών.
Ερωτηθείσα ειδικά για την περίπτωση της Ροσέλα, η Meta αρνήθηκε να σχολιάσει λόγω της εκκρεμούς δικαστικής διαδικασίας. Η εταιρεία υποστήριξε ότι η ψυχική υγεία των νέων επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και ότι ο ρόλος των κοινωνικών δικτύων εξαρτάται από τον τρόπο χρήσης τους, τα μέτρα ασφαλείας που εφαρμόζονται και τη συμμετοχή των γονέων.
Ξαφνική και καταστροφική «ασθένεια»
Η μητέρα της Ροσέλα περιγράφει την εξέλιξη της κατάστασης ως μια ξαφνική και καταστροφική «ασθένεια» που άφησε τους γονείς αβοήθητους.
«Χωρίς τον αλγόριθμο, η εξέλιξη της ψυχικής της οδύνης – ή της ψύχωσης, ή ό,τι κι αν ήταν αυτό που ακόμη δεν μπορώ να προσδιορίσω – ίσως να είχε ακολουθήσει μια πιο φυσική πορεία», είπε.
Η υπόθεση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο έλεγχος των ψηφιακών πλατφορμών εντείνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Βρετανία ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα σχέδια για απαγόρευση της χρήσης κοινωνικών δικτύων από παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες δικαστική απόφαση έκρινε ότι οι Meta και Google επέδειξαν αμέλεια στον σχεδιασμό πλατφορμών που θεωρήθηκαν επιβλαβείς για τους νέους.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές ενισχύουν την εφαρμογή του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), πιέζοντας τις πλατφόρμες να λάβουν αποτελεσματικότερα μέτρα προστασίας των ανηλίκων.
«Ο στόχος δεν είναι να αμφισβητηθούν τα οφέλη των κοινωνικών δικτύων, αλλά να εξαλειφθούν οι τεχνολογικοί και εμπορικοί μηχανισμοί που τα καθιστούν επικίνδυνα για τους πιο ευάλωτους χρήστες», δήλωσε ο δικηγόρος Στέφανο Κομόντο, που ηγείται της υπόθεσης μαζί με την ιταλική ένωση γονέων MOIGE.
Δεν επαρκούν τα υφιστάμενα μέτρα, λένε οι οικογένειες
Οι οικογένειες που συμμετέχουν στην αγωγή υποστηρίζουν ότι τα υφιστάμενα μέτρα ασφαλείας δεν επαρκούν, καθώς τα παιδιά μπορούν εύκολα να βρουν οδηγίες στο διαδίκτυο για να παρακάμψουν φίλτρα και χρονικούς περιορισμούς.
«Η παρακολούθηση της χρήσης των κοινωνικών δικτύων είναι μια εργασία πλήρους απασχόλησης. Θα απαιτούσε από τους γονείς να αφιερώνουν όλο τον χρόνο τους σε αυτό, κάτι που είναι απλώς ανέφικτο», δήλωσε η Βαλεντίνα Μουράλιε, μέλος της διοίκησης της Ένωσης Πολύτεκνων Οικογενειών της Ιταλίας.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προειδοποιήσει ότι η προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων, η οποία συχνά παρουσιάζει χαρακτηριστικά εξάρτησης, αυξάνεται μεταξύ των εφήβων και συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας, προβλήματα ύπνου και ευρύτερους κινδύνους για την υγεία.
Μελέτες που έχουν δημοσιευθεί στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Pediatrics καταγράφουν μετρήσιμες διαφορές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου μεταξύ εφήβων που χρησιμοποιούν εντατικά τα κοινωνικά δίκτυα, ιδιαίτερα σε ηλικίες όπου ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται.
Η αγωγή υποστηρίζει ότι οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν μηχανισμούς επιβράβευσης παρόμοιους με εκείνους των ηλεκτρονικών τυχερών παιχνιδιών, προκαλώντας επαναλαμβανόμενες εκκρίσεις ντοπαμίνης, ουσίας που συνδέεται με την ευχαρίστηση και την ανταμοιβή.
«Κάθε “μου αρέσει” ή ειδοποίηση προκαλεί απελευθέρωση ντοπαμίνης, συνδέοντας τον χρήστη με την πλατφόρμα με τρόπο που μοιάζει με εξάρτηση», δήλωσε ο ψυχίατρος Τονίνο Καντέλμι, σύμβουλος των εναγόντων και διευθυντής της Σχολής Ειδίκευσης στη Γνωσιακή-Διαπροσωπική Ψυχοθεραπεία στη Ρώμη.
Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί. Ο Φεντερίκο Τονιόνι, επικεφαλής του Κέντρου Ψυχοπαθολογίας του Διαδικτύου στο νοσοκομείο Gemelli της Ρώμης, υποστήριξε ότι δεν είναι δυνατόν να εξαχθούν απλά συμπεράσματα για την επίδραση των κοινωνικών δικτύων στους εφήβους.
«Η πιο υγιής προσέγγιση είναι να αποδεχθούμε ότι δεν είμαστε πλήρως προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο», ανέφερε, προσθέτοντας ότι δεν μπορεί να υποστηρίξει με βεβαιότητα πως οι ασθενείς του θα υπέφεραν λιγότερο σε έναν κόσμο χωρίς κοινωνικά δίκτυα. Ο ίδιος προειδοποίησε και για τους κινδύνους της υπερβολικής γονικής επιτήρησης. «Αν υπάρχει κάτι επικίνδυνο, αυτό είναι ο απόλυτος έλεγχος των παιδιών. Οι νέοι χρειάζονται να τους ακούμε. Ο έλεγχος δεν είναι υγιής μορφή παρουσίας. Η πιο υγιής απόσταση είναι η εμπιστοσύνη», σημείωσε.
