Αλλαγές στην πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φέρνει το νομοσχέδιο για την απαγόρευση χρήσης των social media από ανηλίκους κάτω των 15 ετών, με την εφαρμογή του μέτρου να έχει προγραμματιστεί για την 1η Ιανουαρίου 2027. Στόχος είναι η ενίσχυση της προστασίας των παιδιών από τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση των ψηφιακών πλατφορμών, αλλά και η θέσπιση σαφών υποχρεώσεων για τις εταιρείες που τις διαχειρίζονται.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δημοφιλείς εφαρμογές, όπως το Instagram, το Facebook και το TikTok. Το νέο πλαίσιο προβλέπει περιορισμούς πρόσβασης με βάση την ηλικία, μηχανισμούς επαλήθευσης των στοιχείων των χρηστών και ελέγχους για τη συμμόρφωση των εταιρειών. Η κοινοβουλευτική διαδικασία αναμένεται να καθορίσει τις τελικές λεπτομέρειες εφαρμογής του μέτρου.
Ποιους αφορά η απαγόρευση
Η βασική πρόβλεψη είναι ότι παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ρύθμισης.
Στις πλατφόρμες που βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης περιλαμβάνονται το Instagram, το Facebook και το TikTok. Πρόκειται για υπηρεσίες στις οποίες οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, δημοσιεύουν περιεχόμενο και αλληλεπιδρούν με άλλους χρήστες.
Η ρύθμιση δεν ισοδυναμεί με γενική απαγόρευση πρόσβασης των παιδιών στο διαδίκτυο. Αφορά συγκεκριμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, ενώ η ακριβής έκταση των εξαιρέσεων και των επιμέρους περιορισμών θα εξαρτηθεί από το τελικό νομοθετικό πλαίσιο.
Επαλήθευση ηλικίας και έλεγχος λογαριασμών
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα διαπιστώνεται η πραγματική ηλικία των χρηστών. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέτουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης, ώστε να αποτρέπεται η πρόσβαση ανηλίκων που δεν πληρούν το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο έλεγχος των ήδη ενεργών λογαριασμών. Η δήλωση διαφορετικής ηλικίας κατά την εγγραφή δεν θα πρέπει να αποτελεί τρόπο παράκαμψης του περιορισμού, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αποτελεσματικών διαδικασιών ελέγχου.
Στο πλαίσιο της ψηφιακής ταυτοποίησης έχουν αναφερθεί εργαλεία όπως το KidsWallet και το Gov.gr Wallet. Η εφαρμογή τους, πάντως, θα πρέπει να συμβαδίζει με τις απαιτήσεις για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και τις σχετικές ευρωπαϊκές προδιαγραφές.
Οι ευθύνες των πλατφορμών και οι κυρώσεις
Το βάρος της συμμόρφωσης μεταφέρεται σε μεγάλο βαθμό στις ίδιες τις εταιρείες τεχνολογίας. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να προσαρμόσουν τα συστήματά τους, να εφαρμόζουν τους ηλικιακούς περιορισμούς και να διαθέτουν διαδικασίες που επιτρέπουν τον εντοπισμό περιπτώσεων παραβίασης των κανόνων.
Παράλληλα, οι αρμόδιες αρχές θα έχουν εποπτικό ρόλο, εξετάζοντας ενδεχόμενες παραβάσεις και ενεργοποιώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες. Σημαντικό σημείο αναφοράς αποτελεί ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), ο οποίος περιλαμβάνει υποχρεώσεις για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Σε περιπτώσεις παραβίασης του DSA, τα πρόστιμα μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας. Η επιβολή κυρώσεων σε συγκεκριμένη περίπτωση εξαρτάται από τη φύση της παράβασης και τις διαδικασίες που προβλέπονται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Γιατί προωθείται το μέτρο
Η προστασία της ψυχικής υγείας και της ιδιωτικότητας των παιδιών αποτελεί βασικό επιχείρημα υπέρ της ρύθμισης. Η υπερβολική χρήση των social media, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, ο διαδικτυακός εκφοβισμός και οι δυσκολίες που μπορεί να προκαλεί η συνεχής ενασχόληση με τις οθόνες βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Στο πλαίσιο της παρουσίασης του μέτρου, κυβερνητικοί εκπρόσωποι έχουν επικαλεστεί στοιχεία έρευνας σε μαθητές σχετικά με την υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων και τη δυσκολία απομάκρυνσης από το κινητό τηλέφωνο. Τα ευρήματα αυτά χρησιμοποιούνται ως μέρος της επιχειρηματολογίας για την ανάγκη θέσπισης σαφέστερων ορίων στην πρόσβαση των ανηλίκων.
Τι θα αλλάξει από το 2027
Η προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης εφαρμογής είναι η 1η Ιανουαρίου 2027. Για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά το μέτρο, θα απαιτηθούν τεχνικές προσαρμογές από τις εταιρείες και σαφείς διαδικασίες ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές.
Η μετάβαση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλοι οι λογαριασμοί ανηλίκων θα απενεργοποιηθούν αυτόματα την ίδια στιγμή. Η εφαρμογή θα εξαρτηθεί από τους μηχανισμούς επαλήθευσης, τις διαδικασίες συμμόρφωσης και τις τελικές οδηγίες που θα εκδοθούν.
Η ελληνική πρωτοβουλία εντάσσεται, παράλληλα, σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό χώρο και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών.
Ο ρόλος των γονέων
Παρά τις αυξημένες υποχρεώσεις των εταιρειών, η ενημέρωση των παιδιών και η καθοδήγηση από την οικογένεια εξακολουθούν να έχουν σημασία. Η συζήτηση για τους κινδύνους του διαδικτύου, η καλλιέργεια υπεύθυνης ψηφιακής συμπεριφοράς και η θέσπιση ορίων στην καθημερινή χρήση των συσκευών παραμένουν σημαντικά στοιχεία της προστασίας των ανηλίκων.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να θέσει σαφέστερους κανόνες και να καταστήσει τις πλατφόρμες υπεύθυνες για την εφαρμογή τους. Το κατά πόσο θα επιτευχθεί ο στόχος θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, τη συνεργασία των εταιρειών και την εφαρμογή των προβλεπόμενων κυρώσεων.
Τα επόμενα βήματα αφορούν την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας και την εξειδίκευση των κανόνων εφαρμογής. Οι τελικές υποχρεώσεις των πλατφορμών και οι λεπτομέρειες για τους χρήστες θα πρέπει να αξιολογηθούν με βάση το κείμενο που θα ψηφιστεί και τις επίσημες οδηγίες που θα ακολουθήσουν.
