Σε μια κοινωνία που εκπαιδεύει τα αρσενικά της να θυμώνουν αλλά όχι να πονούν, η στατιστική των αυτοκτονιών και η «αλεξιθυμία» συνθέτουν το χρονικό μιας προαναγγελθείσας τραγωδίας. Η κρίση ταυτότητας, η κατάρρευση του προτύπου του «κουβαλητή» και η μοναξιά της ανδροπαρέας.
Αν επιχειρούσε κανείς να σκιαγραφήσει το προφίλ του Έλληνα άνδρα βασιζόμενος αποκλειστικά στη δημόσια εικόνα του, θα κατέληγε σε ένα παραπλανητικό συμπέρασμα. Στο θορυβώδες καφενείο της γειτονιάς, στις κερκίδες των γηπέδων, στα «πηγαδάκια» των πολιτικών συζητήσεων, ο άνδρας μοιάζει κυρίαρχος, εξωστρεφής, ενταγμένος σε μια συμπαγή αγέλη. Φωνάζει, γελάει δυνατά, επιχειρηματολογεί με πάθος, πίνει με τους συντρόφους του.
Ωστόσο, η κοινωνιολογική πραγματικότητα αλλάζει δραματικά μόλις γίνει το “zoom in” στην ιδιωτική σφαίρα. Τη στιγμή που η πόρτα του διαμερίσματος κλείνει και το ακροατήριο χάνεται, αποκαλύπτεται μια άλλη αλήθεια, βουβή και, πολλές φορές, επικίνδυνη.
Η ελληνική κοινωνία, ακόμη και εν έτει 2026, έχει υπογράψει ένα άτυπο αλλά δεσμευτικό συμβόλαιο με τον ανδρικό πληθυσμό: του επιτρέπει την οργή, την εκτόνωση, την κραιπάλη, ακόμα και την επιθετικότητα. Του απαγορεύει όμως, επί ποινή κοινωνικού ευτελισμού, τον φόβο και την ομολογία της αδυναμίας.
Η «Σφαγή» των Αριθμών
Δεν πρόκειται για φιλολογική διαπίστωση, αλλά για μια «αιμορραγούσα» στατιστική πραγματικότητα. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και φορέων ψυχικής υγείας όπως η «Κλίμακα», αποτυπώνουν μια ανισορροπία που σοκάρει: Στην Ελλάδα, οι άνδρες αυτοκτονούν με συχνότητα σχεδόν τετραπλάσια σε σύγκριση με τις γυναίκες.
Εδώ εντοπίζεται το λεγόμενο «παράδοξο των φύλων»: ενώ οι γυναίκες καταγράφουν περισσότερες απόπειρες (κραυγές αγωνίας που συχνά επιζητούν την παρέμβαση), οι άνδρες χαρακτηρίζονται από τραγική «αποτελεσματικότητα». Όταν ο Έλληνας άνδρας φτάσει στο αδιέξοδο, επιλέγει μεθόδους βίαιες και αμετάκλητες. Ο λόγος είναι ξεκάθαρα πολιτισμικός: Δεν ζητά βοήθεια. Θεωρεί την προσφυγή σε ειδικό ή την ομολογία του προβλήματος ως τη μέγιστη ήττα. Προτιμά να σιωπήσει μέχρι το τέλος, παρά να παραδεχτεί ότι «λύγισε».
Η Ψευδαίσθηση της Συντροφικότητας
Σε αυτό το πλαίσιο, ο μύθος της ελληνικής ανδροπαρέας χρήζει αποδόμησης. Ο μέσος Έλληνας διαθέτει πληθώρα «εταίρων δραστηριότητας»: φίλους για το γήπεδο, για το τσίπουρο, για το κυνήγι. Διαθέτει όμως ελάχιστους, έως και κανέναν, «συναισθηματικούς συμμάχους».
Η ανδρική φιλία στην Ελλάδα δομείται «πλευρικά» (δίπλα-δίπλα, κοιτάζοντας έναν κοινό στόχο ή μια οθόνη) και σπανίως «μετωπικά» (πρόσωπο με πρόσωπο). Πόσοι άνδρες άνω των 40 ετών έχουν την ελευθερία να τηλεφωνήσουν σε έναν φίλο τους και να ομολογήσουν φόβο ή θλίψη; Η απάντηση είναι αποκαρδιωτική. Η συναισθηματική απομόνωση εντός του πλήθους είναι, ίσως, η πιο ύπουλη μορφή μοναξιάς, καθώς η ανδρική θλίψη συχνά αντιμετωπίζεται από τον περίγυρο με αμήχανα αστεία ή προτροπές για κατανάλωση αλκοόλ, διαιωνίζοντας τον φαύλο κύκλο.
Η Κρίση του “Provider”
Η πολυετής οικονομική κρίση άφησε πίσω της κάτι περισσότερο από φτωχοποιημένα νοικοκυριά: άφησε τραυματισμένους εγωισμούς. Το παραδοσιακό μοντέλο του άνδρα-κουβαλητή (provider), του «πάτερ φαμίλια» που αντλεί την αξία του από την ικανότητά του να συντηρεί το σπίτι, υπέστη δομικό κλονισμό.
Όταν η οικονομική ισχύς χάνεται, ο παραδοσιακός άνδρας νιώθει ότι απώλεσε την ίδια την ταυτότητά του. Και επειδή η θλίψη έχει κωδικοποιηθεί στο συλλογικό ασυνείδητο ως «γυναικεία υπόθεση», η ανδρική κατάθλιψη μεταμφιέζεται. Φοράει το προσωπείο του θυμού, της ενδοοικογενειακής έντασης, του τζόγου. Είναι κοινωνικά πιο αποδεκτό για έναν άνδρα να είναι οξύθυμος, παρά να είναι θλιμμένος. Ο θυμός θεωρείται (εσφαλμένα) ένδειξη ισχύος, ενώ η θλίψη ένδειξη παραίτησης.
Οι «Απέναντι» στη Νέα Εποχή
Ταυτόχρονα, ο σύγχρονος άνδρας καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση του σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία λόγω της ανόδου του φεμινιστικού κινήματος και του #MeToo. Πρόκειται για μια επώδυνη προσαρμογή. Πολλοί άνδρες αισθάνονται σήμερα ότι «διώκονται», ότι η αρρενωπότητα ποινικοποιείται συνολικά.
Αντί να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα ισοτιμίας, πολλοί οχυρώνονται αμυντικά πίσω από έναν παρωχημένο μισογυνισμό ή αισθάνονται θύματα μιας νέας τάξης πραγμάτων. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι η έλλειψη θετικών προτύπων. Αν ο ρόλος του άνδρα δεν είναι πλέον αυτός του «αφέντη» ή του αποκλειστικού «κουβαλητή», τότε ποιος είναι; Η σύγχυση ρόλων δημιουργεί ένα υπαρξιακό κενό, το οποίο συνήθως γεμίζει με τοξικότητα και μνησικακία.
Η εθνική «Αλεξιθυμία»
Η επιστήμη χρησιμοποιεί τον όρο «Αλεξιθυμία» για να περιγράψει την αδυναμία του ατόμου να αναγνωρίσει και να περιγράψει τα συναισθήματά του. Στην περίπτωση του Έλληνα άνδρα, η αλεξιθυμία δεν είναι κλινικό χαρακτηριστικό, αλλά κοινωνική εκπαίδευση. Είναι μαθημένος να είναι συναισθηματικά «ανάπηρος» για να επιβιώσει.
Το μήνυμα που πρέπει να περάσει δεν είναι η επιστροφή σε ένα εξιδανικευμένο πατριαρχικό παρελθόν, αλλά η παραδοχή της ευαλωτότητας. Η ψυχανάλυση και η αναζήτηση βοήθειας δεν
συνιστούν αδυναμία, αλλά εργαλείο επιβίωσης. Η πραγματική ανδρεία το 2026 δεν μετριέται με την αντοχή στον πόνο, αλλά με το θάρρος να τον ονοματίσεις και να τον αντιμετωπίσεις.
Κι όλα αυτά, από τη ματιά μιας γυναίκας…
–
ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ (Data Box)
-Παγκοσμίως, αλλά και στην Ελλάδα, οι θάνατοι από αυτοκτονία αφορούν κατά συντριπτική πλειοψηφία άνδρες (αναλογία περίπου 4:1).
-Σύμφωνα με ερευνες, οι άνδρες χρησιμοποιούν πιο θανατηφόρα μέσα, αποκλείοντας τις πιθανότητες διάσωσης.
-Οι άνδρες επισκέπτονται ειδικούς ψυχικής υγείας σε πολύ μικρότερα ποσοστά από τις γυναίκες, συχνά μόνο όταν σωματοποιήσουν το πρόβλημα (καρδιακά, έλκος κ.λπ.).
VOX POP: Μαρτυρίες υπό καθεστώς ανωνυμίας
«Όταν απολύθηκα στα 50 μου, ένιωσα ότι ακυρώθηκα ως ύπαρξη. Στο σπίτι ντρεπόμουν να κοιτάξω τη γυναίκα μου στα μάτια. Στους φίλους έλεγα ψέματα ότι “το ψάχνω για κάτι δικό μου”. Δεν μπορούσα να πω “απέτυχα”.» – Κώστας, 52 ετών
«Στην παρέα μιλάμε μόνο για μπάλα και γκόμενες. Αν πω ότι έχω κρίσεις πανικού, θα με κοιτάνε σαν εξωγήινο. Υπάρχει ένας άγραφος νόμος: Δεν χαλάμε το κέφι.» – Αλέξανδρος, 35 ετών
Σημαντική Σημείωση: Εάν εσείς ή κάποιο οικείο σας πρόσωπο αντιμετωπίζει δυσκολίες, δεν είστε μόνοι. Υπάρχει εξειδικευμένη βοήθεια.
• Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ): 1018 (Λειτουργεί 24ωρο)
• Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης: 10306
