Παιδιά και social media: Ποιος θα προστατεύσει τα παιδιά από τον ψηφιακό κόσμο;- της Μαρίας Ιωάννου

Η Ευρώπη αυστηροποιεί τους κανόνες, Ελλάδα και Κύπρος παίρνουν μέτρα, όμως η ουσιαστική προστασία των παιδιών δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε απαγορεύσεις. Χρειάζεται οικογένεια, σχολείο, Πολιτεία και μια διαφορετική καθημερινότητα για τα παιδιά.

Ένα παιδί μπορεί σήμερα να βρίσκεται στο δωμάτιό του και ταυτόχρονα να βρίσκεται παντού. Σε μια ομαδική συνομιλία, σε ένα βίντεο που γίνεται viral, σε ένα παιχνίδι με αγνώστους ή σε μια πλατφόρμα όπου άνθρωποι που δεν γνωρίζει σχολιάζουν την εμφάνιση και τη ζωή του.

Η οθόνη δεν είναι πλέον απλώς ένα μέσο ψυχαγωγίας. Είναι χώρος κοινωνικοποίησης, επικοινωνίας και έκφρασης. Είναι όμως και ένας χώρος όπου ένα παιδί μπορεί να συναντήσει τον διαδικτυακό εκφοβισμό, την παραβίαση προσωπικών δεδομένων, ακατάλληλο περιεχόμενο, επικίνδυνες διαδικτυακές γνωριμίες ή μια διαρκή πίεση να είναι «αρκετά όμορφο», «αρκετά δημοφιλές» και συνεχώς διαθέσιμο.

Η Ευρώπη αναγνωρίζει πλέον ότι η προστασία δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικά οικογενειακή υπόθεση. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρόταση EU KIDS Act, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Η πρόταση προβλέπει, μεταξύ άλλων, απαγόρευση πρόσβασης των πλατφορμών σε παιδιά κάτω των 13 ετών και ελάχιστη ηλικία 15 ετών για την αυτόνομη δημιουργία λογαριασμού στα κοινωνικά δίκτυα. Παράλληλα, αυξάνει την ευθύνη των ίδιων των πλατφορμών για την ασφάλεια των ανηλίκων.

Στην Ελλάδα, η συζήτηση έχει ήδη περάσει στην πράξη. Από την 1η Ιανουαρίου 2027 προβλέπεται περιορισμός της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ έχει αναπτυχθεί και το KidsWallet ως εργαλείο γονικού ελέγχου και ψηφιακής προστασίας.

Στην Κύπρο, από το 2024 έχει περιοριστεί η χρήση κινητών τηλεφώνων στα δημόσια σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις

για εκπαιδευτικούς και λόγους ασφάλειας. Το μέτρο εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια αντιμετώπισης της υπερβολικής χρήσης των συσκευών και των επιπτώσεών της στη σχολική ζωή.

Όμως η απαγόρευση από μόνη της δεν αρκεί.

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα: ένας μαθητής φωτογραφίζει κρυφά έναν συμμαθητή του σε μια αμήχανη στιγμή και ανεβάζει τη φωτογραφία σε μια ομαδική συνομιλία. Μέσα σε λίγες ώρες η εικόνα μπορεί να έχει φτάσει σε δεκάδες παιδιά. Για το παιδί που φωτογραφήθηκε, το «αστείο» δεν τελειώνει όταν χτυπήσει το κουδούνι. Συνεχίζεται στο σπίτι, στο κινητό και την επόμενη ημέρα στο σχολείο.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η περίπτωση ενός αγνώστου που προσεγγίζει έναν ανήλικο, παρουσιάζεται ως συνομήλικος, κερδίζει σταδιακά την εμπιστοσύνη του και στη συνέχεια ζητά προσωπικές πληροφορίες ή φωτογραφίες. Ένα παιδί μπορεί να γνωρίζει άριστα πώς λειτουργεί μια εφαρμογή και ταυτόχρονα να μην έχει την ψυχολογική ωριμότητα να αναγνωρίσει έναν χειριστικό άνθρωπο.

Εδώ βρίσκεται η ευθύνη των ενηλίκων.

Οι γονείς χρειάζεται να θέτουν σταθερά και ξεκάθαρα όρια. Συγκεκριμένες ώρες χρήσης, κινητό έξω από το παιδικό δωμάτιο τη νύχτα, προστασία προσωπικών δεδομένων και συζήτηση για τους κινδύνους των διαδικτυακών γνωριμιών. Το σημαντικότερο όμως είναι να δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το παιδί θα μπορεί να πει ότι «κάτι συνέβη» χωρίς να φοβάται πως η πρώτη αντίδραση θα είναι η τιμωρία ή η αφαίρεση του κινητού.

Το σχολείο χρειάζεται να αντιμετωπίζει την ψηφιακή ασφάλεια ως μέρος της παιδείας. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να μπορεί να αναγνωρίζει αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού: απόσυρση, φόβο, πτώση συμμετοχής ή αποφυγή συγκεκριμένων συμμαθητών. Το cyberbullying δεν σταματά στην πόρτα του σχολείου.

Και η Πολιτεία οφείλει να δημιουργεί το πλαίσιο. Κανόνες, μηχανισμούς καταγγελίας, ενημέρωση γονέων, εκπαίδευση εκπαιδευτικών και ουσιαστικό έλεγχο των ψηφιακών πλατφορμών.

Υπάρχει όμως μια τελευταία, κρίσιμη ερώτηση: τι θα κάνει το παιδί όταν κλείσει την οθόνη;

Δεν αρκεί να πούμε «άφησε το κινητό». Πρέπει να του προσφέρουμε πραγματικές εναλλακτικές. Αθλητισμό, μουσική, θέατρο, βιβλία, ζωγραφική, ποδήλατο, παιχνίδι, δραστηριότητες στη φύση και χρόνο με συνομηλίκους και οικογένεια. Χρειάζονται ασφαλείς χώροι και οικονομικά προσβάσιμες δραστηριότητες, ώστε η δημιουργική απασχόληση να μην αποτελεί προνόμιο λίγων.

Τελικά, η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους των social media δεν είναι μάχη εναντίον της τεχνολογίας. Είναι προσπάθεια να μάθουμε στα παιδιά να ζουν με την τεχνολογία χωρίς να εξαρτώνται από αυτήν.

Γιατί η πραγματική προστασία δεν αρχίζει από το κουμπί «αποκλεισμός». Αρχίζει από τη σχέση εμπιστοσύνης, τα όρια, την ενημέρωση και τη δημιουργία μιας πραγματικής ζωής στην οποία το παιδί θα θέλει να συμμετέχει