Στην Ελλάδα, το αγαπημένο εθνικό μας σπορ, με διαχρονική αντοχή και ανεξάντλητο πάθος, είναι ο λιθοβολισμός του πολιτικού συστήματος. Εύκολα και βολικά, οι πολιτικοί έχουν αναχθεί στον απόλυτο αποδιοπομπαίο τράγο κάθε εθνικής μας κακοδαιμονίας. Κατηγορούνται για πελατειακές σχέσεις, νεποτισμό, διαφθορά και κυνισμό. Και δικαίως, τις περισσότερες φορές. Όμως, σε αυτή τη δημόσια αρένα όπου κατασπαράσσονται υπουργοί και βουλευτές, υπάρχει μια ιερή αγελάδα στο απυρόβλητο. Μια ομάδα που παρακολουθεί την αρένα από τα θεωρεία, φορώντας τον μανδύα του κριτή και του ηθικού ταγού: οι διανοούμενοι, οι καλλιτέχνες, οι ακαδημαϊκοί.
Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε για την «Αγία Διαφθορά». Τη διαφθορά των ανθρώπων του πνεύματος. Μια διαφθορά που δεν μετριέται απαραίτητα με μίζες σε βαλιτσάκια, αλλά με κάτι πολύ πιο σκοτεινό και επιζήμιο για το κοινωνικό σώμα: την εξαργύρωση της σκέψης, τη ρευστοποίηση του κύρους και την προδοσία του πνευματικού χρέους.
Η Πνευματική Πορνεία
Υπάρχει ένας όρος που προκαλεί ανατριχίλα στα σαλόνια της πνευματικής ελίτ, ακριβώς επειδή περιγράφει με ανατριχιαστική ακρίβεια την πραγματικότητά της: η πνευματική πορνεία. Σε αντίθεση με τη συμβατική διαφθορά, η πνευματική πορνεία είναι καθ’ όλα νομιμοφανής, συχνά περιβεβλημένη με γραβάτες, τίτλους και ακαδημαϊκές τηβέννους.
Πρόκειται για εκείνους τους ανθρώπους του πνεύματος που αποφάσισαν να μετατρέψουν το βιογραφικό τους σε νόμισμα. Συγγραφείς που αμβλύνουν την αιχμή της πένας τους για να μη δυσαρεστήσουν τον εκδοτικό όμιλο που διαπλέκεται με την εξουσία. Ακαδημαϊκοί που δανείζουν το επιστημονικό τους βάρος για να νομιμοποιήσουν κυβερνητικές αυθαιρεσίες, με αντάλλαγμα τη διοίκηση σε κάποιον παχυλά αμειβόμενο οργανισμό, μια θέση σε ανεξάρτητες επιτροπές ή την πρόσβαση σε γενναιόδωρες κρατικές και ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις (ΕΣΠΑ). Καλλιτέχνες που, ενώ στα έργα τους ευαγγελίζονται την επανάσταση και την ανατροπή, στην πραγματική ζωή συχνάζουν στους προθαλάμους υπουργείων εκλιπαρώντας για την ένταξή τους σε κάποιο φεστιβάλ ή παραχωρώντας το πρόσωπό τους σε τηλεοπτικά πάνελ υποκουλτούρας, βαφτίζοντας τον ναρκισσισμό τους «παρέμβαση».
Αυτή η ανταλλαγή είναι ίσως το πιο απεχθές είδος διαφθοράς. Όταν ο πολιτικός κλέβει, κλέβει δημόσιο χρήμα. Όταν ο διανοούμενος ξεπουλιέται, κλέβει την αλήθεια. Η μετατροπή του πνευματικού ανθρώπου σε αυλικό της εκάστοτε εξουσίας ακυρώνει τον ίδιο τον λόγο ύπαρξής του, που δεν είναι άλλος από το να λειτουργεί ως το άγρυπνο μάτι και η κριτική συνείδηση της κοινωνίας.
Η Σιωπή των «Ειδικών»
Το πιο εκκωφαντικό σύμπτωμα αυτής της αγίας διαφθοράς δεν είναι τα όσα λένε οι διανοούμενοι, αλλά τα όσα αποσιωπούν. Εδώ κρύβεται η πραγματική, ψαγμένη γωνία του προβλήματος: η ένοχη, βαθιά συνενοχική σιωπή των «ειδικών» μπροστά στα μεγάλα κοινωνικά εγκλήματα.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η θεσμική σήψη, οι ανισότητες, η καταπάτηση δικαιωμάτων και οι εθνικές τραγωδίες διαδέχονται η μία την άλλη. Και ενώ θα περίμενε κανείς από την πνευματική ελίτ να βγει μπροστά, να αρθρώσει λόγο ανατρεπτικό, να δείξει τον δρόμο ή έστω να φωτίσει το σκοτάδι, εισπράττουμε μια συντονισμένη σιγή
ιχθύων. Οι «ειδικοί» μιλούν μόνο όταν είναι απολύτως ασφαλές. Τοποθετούνται δημόσια για ανώδυνα, γενικόλογα ζητήματα, αναλύουν φιλοσοφικά το… τίποτα, αλλά όταν το σύστημα απαιτεί ευθεία ρήξη, εξαφανίζονται.
Γιατί σιωπούν; Διότι η δημόσια τοποθέτηση ενέχει κόστος. Το να καταγγείλεις ένα κρατικό έγκλημα ή μια επιχειρηματική αυθαιρεσία σημαίνει ότι αύριο μπορεί να κοπεί η χορηγία για τη θεατρική σου παράσταση. Σημαίνει ότι το βιβλίο σου δεν θα μπει στη βραχεία λίστα των κρατικών βραβείων. Σημαίνει ότι δεν θα κληθείς ως σχολιαστής στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων. Η σιωπή δεν είναι αδυναμία. Eίναι μια συνειδητή, στρατηγική επιλογή προστασίας των κεκτημένων. Είναι το συμβόλαιο που υπέγραψαν με το σύστημα: «Σας παρέχουμε την ψευδαίσθηση της καλλιέργειας και της αριστείας, και σε αντάλλαγμα μας αφήνετε ανενόχλητους να απολαμβάνουμε τα προνόμιά μας».
Η Κλειστή Κάστα και η Κοινωνία Χωρίς Πυξίδα
Αποτέλεσμα αυτής της συναλλαγής είναι η μετατροπή της πνευματικής ηγεσίας του τόπου σε μια ερμητικά κλειστή κάστα, μια συντεχνία πολυτελείας. Αναπαράγουν την ισχύ τους μέσα από έναν φαύλο κύκλο αλληλοβραβεύσεων, αλληλοαναφορών και νεποτισμού. Οι ίδιοι και οι ίδιοι σε επιτροπές υπουργείων, στα διοικητικά συμβούλια ιδρυμάτων, στις σελίδες των μεγάλων κυριακάτικων εφημερίδων. Μια ελίτ αποκομμένη από το κοινωνικό γίγνεσθαι, που κοιτάζει αφ’ υψηλού τον λαό τον οποίο υποτίθεται ότι εκπαιδεύει, θεωρώντας τον αδαή όχλο.
Αλλά το πραγματικό θύμα αυτής της συνθήκης δεν είναι η αισθητική μας, είναι η ίδια η κοινωνία. Όταν η διανόηση ευνουχίζεται οικειοθελώς, η κοινωνία μένει ορφανή από ηθική πυξίδα. Χωρίς φωνές που να αμφισβητούν πειστικά το αφήγημα της εκάστοτε εξουσίας, οι πολίτες παραδίδονται στον λαϊκισμό, στον μηδενισμό, στις θεωρίες συνωμοσίας και στα άκρα. Ο μέσος πολίτης αντιλαμβάνεται την υποκρισία. Βλέπει τον ακαδημαϊκό που χθες μιλούσε για ανεξαρτησία, σήμερα να χειροκροτεί από τα κυβερνητικά έδρανα. Βλέπει τον καλλιτέχνη της «ανατροπής» να πίνει σαμπάνιες στα εγκαίνια πολυεθνικών. Και τότε, απογοητευμένος, στρέφεται στην ισοπέδωση: «Όλοι ίδιοι είναι».
Ώρα για μια Νέα Πνευματική «Αίρεση»…
Η πνευματική ηγεσία μιας χώρας δεν κρίνεται από το πόσα διδακτορικά διαθέτει ούτε από το πόσα εισιτήρια κόβει στο θέατρο. Κρίνεται από την ικανότητά της να γίνεται δυσάρεστη. Ο πραγματικός πνευματικός άνθρωπος είναι εκ φύσεως αντικαθεστωτικός, ασυμβίβαστος και μοναχικός. Δεν ανήκει σε αυλές, δεν σιτίζεται από τα πρυτανεία της εξουσίας.
Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για την αναγέννηση της ελληνικής κοινωνίας, πρέπει να γκρεμίσουμε τα είδωλα της «Αγίας Διαφθοράς». Να απαιτήσουμε από τους ανθρώπους του πνεύματος να λερώσουν τα χέρια τους με την πραγματικότητα, να ρισκάρουν, να χάσουν προνόμια. Μέχρι να εμφανιστεί εκείνη η νέα γενιά διανοουμένων που θα επιλέξει το δύσκολο μονοπάτι της ρήξης αντί για τον ασφαλή δρόμο της επιδότησης, θα συνεχίσουμε να ζούμε σε μια χώρα όπου η εξουσία διαφθείρει το σώμα, και η πνευματική ελίτ δολοφονεί την ψυχή.
