Από τον Μάη του ’68 στα Κίτρινα Γιλέκα, η γαλλική κρίση επιστρέφει με ένα αμείλικτο ερώτημα. Μπορεί μια κυβέρνηση να διατηρεί την εξουσία όταν αδυνατεί να πείσει ότι καταλαβαίνει πώς ζουν οι πολίτες της;
Το Παρίσι δεν κατέβηκε στον δρόμο μόνο για την τιμή του ντίζελ. Κατέβηκε για το κόστος της καθημερινότητας, για σχολεία που δεν διαθέτουν επαρκείς εκπαιδευτικούς, για δημόσιες υπηρεσίες που δοκιμάζονται και για μια πολιτική εξουσία που καλείται ξανά να αποδείξει ότι κυβερνά μια κοινωνία και όχι απλώς τους θεσμούς της.
Στις 17 Οκτωβρίου 2026, η δυσαρέσκεια απέκτησε μαζική έκφραση σε ολόκληρη τη Γαλλία. Σύμφωνα με το Reuters, το υπουργείο Εσωτερικών υπολόγισε τους διαδηλωτές σε περίπου 550.000, ενώ η συνδικαλιστική συνομοσπονδία CGT έκανε λόγο για 800.000. Οι περισσότερες πορείες ήταν ειρηνικές, αλλά σε αρκετές πόλεις σημειώθηκαν εμπρησμοί, λεηλασίες και συγκρούσεις. Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί ανακοίνωσε περίπου 1.200 συλλήψεις, ενώ η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να διώξει όσους συμμετείχαν στις επιθέσεις. Η βία είναι πραγματική και δεν μπορεί να εξωραΐζεται. Δεν εξηγεί, όμως, από μόνη της γιατί τόσο διαφορετικές κοινωνικές ομάδες βρέθηκαν στον δρόμο.
Ο Μάης του ’68 αμφισβήτησε την αυθεντία, τις κοινωνικές ιεραρχίες και ένα πολιτικό σύστημα που θεωρούσε ότι μπορούσε να διαχειρίζεται τις αλλαγές χωρίς να ακούει την κοινωνία. Τα Κίτρινα Γιλέκα, το 2018–2019, ξεκίνησαν με αφορμή τη φορολογία των καυσίμων και εξελίχθηκαν σε εξέγερση απέναντι στο αυξημένο κόστος ζωής και στην αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονταν μακριά από όσους πλήρωναν το τίμημά τους.
Το 2026 δεν είναι επανάληψη του 1968 ούτε φωτοτυπία του 2018. Είναι, ωστόσο, μια ακόμη εκδήλωση της ίδιας πολιτικής αντίφασης: η Γαλλία διαθέτει ισχυρή παράδοση κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας αισθάνεται ότι η καθημερινότητά του γίνεται δυσκολότερη και η φωνή του λιγότερο αποτελεσματική.
Η κρίσιμη σύγκλιση αυτή τη φορά είναι η συμμετοχή μαθητών, εργαζομένων, συνδικάτων και ανθρώπων που πλήττονται από την ακρίβεια. Όταν η σχολική υποβάθμιση συναντά την οικονομική ανασφάλεια, η δυσαρέσκεια παύει να αφορά ένα μεμονωμένο μέτρο. Μετατρέπεται σε αμφισβήτηση της συνολικής κυβερνητικής κατεύθυνσης.
Η κυβέρνηση Μακρόν δεν έμεινε χωρίς απάντηση. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν ανακοίνωσε μέτρα. Είναι αν τα μέτρα αντιστοιχούν στην έκταση του προβλήματος.
Στο μέτωπο των καυσίμων, ο Λεκορνί ανακοίνωσε τη διάθεση 10 εκατομμυρίων βαρελιών ντίζελ από τα στρατηγικά αποθέματα, με στόχο τη μείωση της τιμής στην αντλία κατά περίπου 12 έως 18 λεπτά ανά λίτρο. Η κυβέρνηση προχώρησε επίσης σε παράταση έως το τέλος του 2026 της ενίσχυσης των 100 ευρώ για τους μεγάλους καταναλωτές καυσίμων που διανύουν πολλά χιλιόμετρα, ενώ το υπουργείο Μεταφορών ανακοίνωσε επιτάχυνση της καταβολής ενίσχυσης στους οδικούς μεταφορείς. Πρόκειται για συγκεκριμένες παρεμβάσεις, όχι για αόριστες εξαγγελίες. Η αποτελεσματικότητά τους, όμως, εξαρτάται από το αν και πότε η μείωση θα φτάσει πράγματι στον καταναλωτή και από το πόσο θα διαρκέσει.
Στην Παιδεία, η κυβέρνηση ανακοίνωσε αύξηση του προϋπολογισμού του υπουργείου κατά 1,2 δισ. ευρώ, στα 64 δισ. ευρώ, χωρίς τις συντάξεις. Παράλληλα, ενεργοποίησε πρόγραμμα κάλυψης κενών: σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν πριν από τις κινητοποιήσεις, είχαν τοποθετηθεί 2.000 αναπληρωτές από τους 3.000 που είχαν υποσχεθεί. Ο Λεκορνί ανακοίνωσε επίσης πέντε πεδία εργασίας για τα αιτήματα των μαθητών, μεταξύ των οποίων η αντικατάσταση απόντων εκπαιδευτικών, οι υλικές συνθήκες στα σχολεία, η οργάνωση του σχολικού χρόνου και οι αλλαγές στο Parcoursup, το σύστημα προεγγραφής στην ανώτατη εκπαίδευση. Οι πρώτες αποφάσεις για τα αιτήματα των μαθητών είχαν προγραμματιστεί για το τέλος Οκτωβρίου. Για τις σχολικές υποδομές, η κυβέρνηση υπενθύμισε την κρατική συνεισφορά άνω των 700 εκατ. ευρώ ετησίως για επενδύσεις των περιφερειών στα λύκεια.
Αυτά είναι τα δεδομένα. Και εδώ αρχίζει η πολιτική αξιολόγηση.
Η μείωση της τιμής του ντίζελ μπορεί να ανακουφίσει προσωρινά έναν οδηγό. Δεν λύνει αυτομάτως το συνολικό πρόβλημα της αγοραστικής δύναμης. Η πρόσληψη αναπληρωτών μπορεί να καλύψει κενά, αλλά δεν αποκαθιστά από μόνη της τις ελλείψεις στις υποδομές ούτε απαντά σε όλα τα αιτήματα για την εκπαιδευτική ανισότητα. Οι διαβουλεύσεις και οι ομάδες εργασίας έχουν αξία μόνο όταν καταλήγουν σε αποφάσεις με χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση και μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε παρεμβάσεις. Δεν έχει αποδείξει ακόμη ότι διαθέτει συνολική απάντηση στην κρίση. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην πολιτική διαχείριση της πίεσης και στην αντιμετώπιση των αιτιών της.
Τάξη στους δρόμους, αλλά με ποιο πολιτικό κόστος;
Ο Λεκορνί διαμήνυσε ότι η κυβέρνηση δεν θα εκφοβιστεί από τη βία και απέδωσε τις ταραχές σε ακραίες ομάδες και εγκληματικά στοιχεία. Ο Εμανουέλ Μακρόν δεσμεύτηκε ότι οι υπεύθυνοι για τις επιθέσεις θα διωχθούν. Το κράτος έχει υποχρέωση να προστατεύει τους πολίτες, τους δημόσιους χώρους και την περιουσία. Κανένα κοινωνικό αίτημα δεν νομιμοποιεί τον εμπρησμό ενός δημαρχείου ή την επίθεση σε αστυνομικούς.
Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση: άλλο η καταστολή συγκεκριμένων βίαιων πράξεων και άλλο η αντιμετώπιση μιας ευρύτερης κοινωνικής κινητοποίησης ως ενιαίας απειλής. Όταν η κυβερνητική επικοινωνία περιορίζεται στους ταραχοποιούς, κινδυνεύει να αφήσει αναπάντητο το ερώτημα των εκατοντάδων χιλιάδων που διαδήλωσαν για το κόστος ζωής και τη δημόσια Παιδεία.
Η πολιτική επιστήμη προσφέρει εδώ μια βασική διάκριση: Η θεσμική εξουσία και η πολιτική νομιμοποίηση δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η κυβέρνηση μπορεί να διαθέτει την αστυνομία, τη διοικητική μηχανή και τις συνταγματικές αρμοδιότητες. Η νομιμοποίησή της, όμως, εξαρτάται και από την πεποίθηση των πολιτών ότι οι αποφάσεις της είναι αποτελεσματικές, δίκαιες και συνδεδεμένες με τις πραγματικές τους ανάγκες.
Μπορεί να πέσει η κυβέρνηση;
Η μαζικότητα μιας διαδήλωσης δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με κυβερνητική πτώση. Για να μετατραπεί η κοινωνική πίεση σε θεσμική ανατροπή, απαιτούνται διάρκεια, οργανωμένη πολιτική εκπροσώπηση, σύγκλιση διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και, τελικά, συγκεκριμένοι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί.
Η κυβέρνηση Λεκορνί βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο διαφορετικά μέτωπα. Το πρώτο είναι άμεσο: να περιορίσει τη βία και να αποτρέψει την επέκταση των συγκρούσεων. Το δεύτερο είναι βαθύτερο: να αποδείξει ότι οι ανακοινώσεις για τα καύσιμα, την Παιδεία και τις δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να αλλάξουν την καθημερινότητα. Αν αποτύχει στο πρώτο, θα ενισχυθεί η εικόνα απώλειας ελέγχου. Αν αποτύχει στο δεύτερο, θα παραμείνει η κοινωνική αιτία της κρίσης ακόμη κι όταν οι δρόμοι αδειάσουν.
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να προεξοφληθεί η πτώση της κυβέρνησης. Υπάρχει, όμως, σαφής λόγος να εξεταστεί η πολιτική της αντοχή: η δυνατότητα μιας κοινωνικής κινητοποίησης να συνδέσει την οργή με διάρκεια, οργανωμένη διεκδίκηση και θεσμική πίεση. Και ακόμη κι αν η κυβέρνηση επιβιώσει, αυτό δεν θα σημαίνει ότι έχει ανακτήσει την εμπιστοσύνη.
Από τον Μάη του ’68 μέχρι τα Κίτρινα Γιλέκα, η γαλλική ιστορία δείχνει ότι ο δρόμος μπορεί να αναγκάσει την εξουσία να ακούσει. Δεν εγγυάται, όμως, ότι θα την αναγκάσει να αλλάξει. Αυτό θα κριθεί από το αν οι κυβερνητικές ανακοινώσεις μετατραπούν σε χαμηλότερο κόστος μετακίνησης, σε εκπαιδευτικούς μέσα στις τάξεις, σε σχολεία με αξιοπρεπείς υποδομές και σε δημόσιες υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πολιτών.
Το Παρίσι δεν θέτει απλώς ένα ζήτημα δημόσιας τάξης. Θέτει ζήτημα κοινωνικής αποτελεσματικότητας και πολιτικής εκπροσώπησης. Και η κυβέρνηση δεν θα κριθεί μόνο από το πόσους συνέλαβε ή πόσο γρήγορα αποκαταστάθηκε η κυκλοφορία. Θα κριθεί από το αν όσα ανακοίνωσε μπορούν να μετρηθούν στην καθημερινή ζωή.
Η αστυνομία μπορεί να αποκαταστήσει την κυκλοφορία. Δεν μπορεί να αποκαταστήσει μόνη της την εμπιστοσύνη.
Η εξουσία μπορεί να αδειάσει έναν δρόμο. Δεν μπορεί να αδειάσει την κοινωνική δυσαρέσκεια.
